Ηθική Επίγνωση ή Αμοραλισμός στην Επιχείρηση

By : Seraphim Voliotis, Assistant Professor of Strategy

Όλοι μας ισχυριζόμαστε πως θέλουμε να διάγουμε ηθικό βίο και να διοικούμε ηθικές επιχειρήσεις. Στην πράξη όμως; Πρόσφατα ζήτησα από υψηλότατο στέλεχος ευυπόληπτης πολυεθνικής να μου αποστείλει, μεταξύ άλλων, τον Κώδικα Συμπεριφοράς της εταιρείας. Το ερώτημά μου προσέκρουσε σε μία αποστομωτική άγνοια. Ευθύς αμέσως επισκέφθηκα τον ιστότοπο της εταιρείας όπου βρήκα (σε δύο μόλις βήματα) τόσο το Κώδικα Συμπεριφοράς όσο και το Όραμα, την Αποστολή και διάφορα άλλα θεσμικά ιδεολογήματα της εταιρείας.

Τα αποκαλώ ιδεολογήματα, με ελαφρά δόση σαρκασμού, καθώς η σημασία που τους αποδίδουμε όταν μας συνεπαίρνει ο συντακτικός ίστρος είναι συνήθως αντιστρόφως ανάλογη της σημασίας που τους αποδίδουμε στην καθημερινή μας πρακτική. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι ίδιον των εταιρειών και των στελεχών τους. Ρωτήστε το νομικό σας παραστάτη για τον Κώδικα Δεοντολογίας των Δικηγόρων, τον Βουλευτή της έδρας σας για τον Κανονισμό της Βουλής και τον υπουργό της διπλανής πόρτας για την αποστολή την οποία υπηρετεί και προβλέπω βλέμματα έκπληξης και άγνοιας – θα ήλπιζα, ίσως, και αισχύνης αλλά φοβάμαι πως η κρίση έχει επιφέρει και λιτό συναισθηματικό βίο.

Η πράξη, βέβαια, έχει τον τρόπο της να είναι πολύπλοκη: οι ανάγκες είναι τεράστιες σε βαθμό που διακυβεύεται πλέον ακόμα και η επιβίωση, ο ανταγωνισμός είναι αδυσώπητος και ενίοτε αδίστακτος, το ευρύτερο περιβάλλον είναι διαφθαρμένο, τα περιθώρια στενεύουν διαρκώς και οι επιλογές είναι συχνά ελάχιστες. Πλην όμως, ουδέποτε διατηρήσαμε την επιφύλαξη πως τα ανωτέρω ιδεολογήματα ισχύουν μόνο σε καταστάσεις αφθονίας ή μονοπωλίου. Αντιθέτως, οι σκοτεινότερες περίοδοι χρειάζονται περισσότερο διαφωτισμό.

Ας ξεκινήσουμε από τα εύκολα: μπορούμε, για παράδειγμα, να συμφωνήσουμε εδώ και τώρα πώς το να κλέψουμε ή να εξαπατήσουμε κατά την διάρκεια της θητείας μας στην επιχείρηση είναι ανήθικο. Άλλες περιπτώσεις είναι πιο πολύπλοκες. Για παράδειγμα, ενώ «η ανθρώπινη ζωή δεν αποτιμάται σε χρήμα», γνωρίζουμε καλά – και μάλιστα με στατιστική ακρίβεια – πως ασφαλέστερα αυτοκίνητα και δρόμοι θα έσωζαν ζωές, πλην όμως κοστίζουν (οι δρόμοι; τα αυτοκίνητα; οι μήπως τελικά οι ζωές;). Για να μην ανοίξουμε καν το κεφάλαιο της εμπορίας νόμιμων εθιστικών ουσιών ή υπηρεσιών όπως τα προϊόντα καπνού, τα αλκοολούχα ποτά, τα τυχερά παίγνια ή οι επιχειρήσεις ηδονής.

Μία φυσική και συχνά ασυνείδητη αντίδραση είναι να μην καταγράψουμε καν τις ηθικές διαστάσεις ενός θέματος, άλλη είναι να δώσουμε χρονική προτεραιότητα στην επιχειρηματική ανάλυση έναντι της ηθικής και μία συνήθη τρίτη είναι να ασπαστούμε μία σχετικιστική ηθική – άλλωστε ποιος αποφασίζει τι είναι ηθικό; Οι αντιδράσεις αυτές μας βοηθούν, ίσως, να διατηρούμε εσωτερική ισορροπία, η οποία όμως είναι φαινομενική και τοξική. Διότι ο αυστηρότερος κριτής – ο εαυτός μας – γνωρίζει τα γεγονότα, τα διλήμματα και τις αποφυγές μας.  Και η ποινή που επιβάλλει είναι η αυστηρότερη: διαβρώνει, αργά αλλά σταθερά, το νόημα της ύπαρξής μας.

Δεν γνωρίζω καμία γενικευμένη λύση σε όλα τα ηθικά διλήμματα αν και η σύγχρονη επιχειρηματική ηθική έχει κάνει άλματα σε επιμέρους προβληματισμούς. Προτείνω όμως μία λύση στην οργανωσιακή και ψυχική μας κατάπτωση την οποία επιφέρει ο αμοραλισμός. Αντί να υπεκφεύγουμε ας αντιμετωπίσουμε ευθέως τα διλήμματα αυτά με κάθε νοητικό μέσο που διαθέτουμε. Κάποια θα επιλύσουμε πλήρως, άλλα μερικώς και άλλα καθόλου, ενώ θα διαπράξουμε και πολλά σφάλματα στην πορεία. Θα ξέρουμε όμως πως προσπαθήσαμε, και μάλιστα ευσυνείδητα· ακόμα και ο αυστηρότερος κριτής δεν μπορεί να απαιτήσει κάτι περισσότερο.

Τότε, και μόνο τότε, θα αποκτήσει η επιχείρησή μας Όραμα, Αποστολή και Κώδικα Συμπεριφοράς και εμείς εσωτερική αρμονία.

originally published in LeadingEASE magazine, 2015

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s