Ηγεσία και Θέατρο: Αμφιδεξιότητα και διαχείριση του παράδοξου

By: Dr. Epitropaki Olga, The Stavros Costopoulos Chair in Human Resource Management and Development,  Professor of Organizational Behavior and Human Resources Management, Academic Director of the MSc in Strategic HRM 

Σε ένα επιχειρηματικό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από συνεχείς αλλαγές και αβεβαιότητα, τα διευθυντικά στελέχη συνειδητοποίησαν την ανάγκη για νέες δεξιότητες και τρόπο σκέψης. Πώς ισορροπείς τη βασική ανάγκη μείωσης κόστους και εξορθολογισμού διαδικασιών με τη ζωτική ανάγκη για καινοτομία και ανάπτυξη; Πώς ισορροπείς την απαίτηση για δύσκολες αποφάσεις όπως π.χ. τη μείωση προσωπικού, με την ανάγκη για ενδυνάμωση των ανθρώπων και ανάληψη περισσοτέρων πρωτοβουλιών και καθηκόντων από τους (λιγότερους πλέον) ανθρώπους σου; Πώς διαχειρίζεσαι, εν ολίγοις, όλες αυτές τις αντιφατικές προσδοκίες και ανάγκες του διοικητικού ρόλου που αναδύθηκαν μέσα στην κρίση; Η απάντηση βρίσκεται έξω από το κουτί του μάνατζμεντ και συγκεκριμένα στο χώρο των τεχνών: στο θέατρο. Το “παράδοξο” και η “αντίφαση” ενυπάρχουν στο DNA του θεάτρου.

Ο σκηνοθέτης καλείται να σκεφτεί στρατηγικά πάνω στο υλικό που έχει στα χέρια του, να δώσει τη δική του ερμηνεία και να μεταλαμπαδεύσει ένα πειστικό όραμα στην ομάδα του. Η ακεραιότητα του καλλιτεχνικού οράματος πρέπει να διατηρηθεί και να «περάσει» μέσω των ηθοποιών στον τελικό αποδέκτη, το θεατή, αλλά ταυτόχρονα ο σκηνοθέτης πρέπει να αφήσει χώρο στους ανθρώπους του να εντάξουν τις δικές τους ερμηνείες, να αυτοσχεδιάσουν και να αποδώσουν το όραμα με τρόπο αυθεντικό και μοναδικά δικό τους. Χωρίς αυτή τη αμφίδρομη ζύμωση το τελικό προϊόν δε θα μπορέσει να αγγίξει πραγματικά το θεατή. Πώς επιτυγχάνεται αυτή η αμφιδεξιότητα και διαχείριση του παράδοξου στο θέατρο: της μέγιστης δημιουργικότητας από τη μία πλευρά και της άρτιας εκτέλεσης όλων των σχετικών με μια παράσταση διαδικασιών από την άλλη;

Πρώτον, ο σκηνοθέτης ξεκινά από το αφηρημένο (τη «θέα από το μπαλκόνι») και καταλήγει στο συγεκριμένο. Ξεκινώντας από τη μεγάλη ιδέα φτάνει στη λεπτομέρεια (π.χ. στον τρόπο απόδοσης μιας λέξης από τον ηθοποιό, σκηνικά, κοστούμια, φωτισμό) χωρίς να χάνει την αίσθηση του καλλιτεχνικού οράματος. Μια τέτοια ικανότητα σε επιχειρηματικό πλαίσιο θα μεταφραζόταν σε ικανότητα του δευθυντικού στελέχους να εστιάζει στη λεπτομέρεια (π.χ. τις ανάγκες των ανθρώπων, τις αλλαγές διαδιδικασιών, την παρακολούθηση επίτευξης των στόχων) χωρίς να απομακρύνεται από το όραμα και το στρατηγικό στόχο και να καταλήγει σε micromanagement.

Δεύτερον, ο σκηνοθέτης ενστερνίζεται την πολυπλοκότητα και εφαρμόζει «πρισματική σκέψη». Ωθεί δηλαδή τους ανθρώπους του να δώσουν εναλλακτικές ερμηνείες στο κείμενο, να μην παίρνουν τίποτα ως δεδομένο και να μην επιζητούν τη μία σωστή απάντηση. Κύριο στοιχείο ο πειραματισμός και η ανάληψη ρίσκου. Η ανάγκη για εγκατάλειψη των μοντέλων «άσπρου-μαύρου» στη σκέψη των διευθυντικών στελεχών φάνηκε έντονα μέσα στις δύσκολες συνθήκες των τελευταίων ετών. Όταν καταρρέουν πολλά από τα δεδομένα του παρελθόντος και επικρατεί αβεβαιότητα ανοίγονται μπροστά μας δύο δρόμοι: εκείνος της αναμονής και της αδράνειας με την ελπίδα ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν από μόνα τους ή θα αλλάξουν οι συνθήκες και εκείνος της ανάληψης δράσης με την επίγνωση ότι πολλές από τις αποφάσεις που θα πάρουμε δε θα οδηγήσουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Η πρόσφατη εμπειρία της κρίσης κατέδειξε τις καταστροφικές επιπτώσεις της αδράνειας και ανέδειξε τον πειραματισμό και τη δυνατότητα «πρισματικής σκέψης» ως σημαντικούς παράγοντες επιβίωσης αρχικά και ανάπτυξης στη συνέχεια.

Τρίτον, ο σκηνοθέτης συστηματικά διαχειρίζεται συνεργατικές συγκρούσεις και αρκετές φορές είναι εκείνος που δημιουργεί συγκρούσεις μέσω της αμφισβήτησης, της πρόκλησης και της αδυναμίας συμβιβασμού με κάτι λιγότερο από το αρχικό όραμα. Σε επιχειρηματικό πλαίσιο αναδύθηκε η αναγκαιότητα λήψης δύσκολων αποφάσεων που αναπόφευκτα επέφεραν συγκρούσεις. Διευθυντές που προτίμησαν να είναι αρεστοί στους ανθρώπους τους βραχυπρόθεσμα και δε μπόρεσαν να αποδεχθούν τη σύγκρουση ως δύναμη δημιουργίας (και όχι καταστροφής) πλήρωσαν το τίμημα αυτής της επιλογής.

Τέλος, το θέατρο αναδεικνύει τη σημασία της «στιγμής». Η προσπάθεια μηνών κρίνεται στο φευγαλέο διάστημα λίγων ωρών. Σε κάποιες παραστάσεις δεν υπάρχει καν η δυνατότητα μιας δεύτερης ευκαιρίας.Αλλά και σε εκείνες που επαναλαμβάνονται, το κοινό είναι κάθε φορά διαφορετικό και ο ηθοποιός οφείλει να δώσει μια μοναδική ερμηνεία. Δεν ήταν λίγες οι φορές τα τελευταία χρόνια που τα διευθυντικά στελέχη κλήθηκαν να πάρουν αποφάσεις για τις οποίες δεν υπήρξε δεύτερη ευκαιρία. Η ικανότητα «ύπαρξης στη στιγμή» (mindfulness) και της αναγνώρισης της μη δυνατότητας αναβολής αποφάσεων σε μελλοντικό χρόνο δημιουργεί την αίσθηση «κατεπείγοντος» και μπορεί να βάλει άτομα και οργανισμούς σε σωτήρια πορεία διοίκησης αλλαγών και γρήγορης ανταπόκρισης στις ανάγκες της αγοράς.

Article was original published at Leading EASE magazine, 10-12/2014

One thought on “Ηγεσία και Θέατρο: Αμφιδεξιότητα και διαχείριση του παράδοξου

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s