Κίνδυνος σημαίνει αβεβαιότητα αλλά και ευκαιρίες

By: Dr. Panagiotis Avramidis, Adjunct Assistant Professor of Finance and Quantitative methods & Academic Director of the MSc in Risk Management 

Μολονότι η κατανόηση του τι ακριβώς σημαίνει κίνδυνος αποτελεί το πρώτο βήμα προς την αποτελεσματική διαχείριση, υπάρχει μια αντικειμενική δυσκολία στο να προσδιοριστεί με σαφήνεια. Για παράδειγμα, ας προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στο ακόλουθο ερώτημα «Εάν ένας άνθρωπος πέσει στο κενό από ένα αεροπλάνο χωρίς αλεξίπτωτο, διατρέχει κάποιο κίνδυνο?»

Το δυσάρεστο αποτέλεσμα της πράξης αυτής μας οδηγεί στο εσφαλμένο συμπέρασμα ότι το εν λόγω πρόσωπο βρίσκεται σε κίνδυνο. Στη πραγματικότητα το πρόσωπο δεν διατρέχει κανένα κίνδυνο άπλα διότι το αποτέλεσμα της πράξης, μολονότι δυσάρεστο, είναι προκαθορισμένο χωρίς καμία αμφιβολία. Επομένως, η ορθή χρήση του όρου είναι για να περιγράψει την αβεβαιότητα για την πιθανή εξέλιξη των γεγονότων που σχετίζεται με κάθε απόφαση.

‘Έχοντας κατά νου ότι κίνδυνος σημαίνει αβεβαιότητα, μπορούμε να συνοψίσουμε τις πιο συχνές και συνάμα εσφαλμένες χρήσεις του όρου. Συγκεκριμένα,

  • Κίνδυνος είναι η πιθανότητα ενός ενδεχόμενου. Η πρόταση αυτή είναι ελλιπής αφού εκτός από την πιθανότητα, θα πρέπει να συνυπολογιστεί ο αντίκτυπος του ενδεχομένου.  Για παράδειγμα, εάν γνωρίζουμε ότι η πιθανότητα της αύξησης των επιτοκίων κατά 50μβ είναι 25% δεν αρκεί για να υπολογίσουμε τον κίνδυνο. Θα πρέπει να γνωρίζουμε το οικονομικό αποτέλεσμα για την επιχείρηση από μια τέτοια κίνηση των επιτοκίων.
  • Κίνδυνος είναι απειλή. Ως απειλή συχνά ονομάζουμε συγκεκριμένα σενάρια με χαμηλή πιθανότητα να εμφανιστούν αλλά με σημαντικό αντίκτυπο στην επιχείρηση. Για παράδειγμα, ένα φυσικό φαινόμενο ή μια πυρκαγιά στις εγκαταστάσεις συμβαίνουν σπάνια όμως εάν συμβούν ενδεχομένως να έχουν καταστρεπτικές για την επιχείρηση επιπτώσεις. Οι απειλές αποτελούν μέρος του ορισμού του κινδύνου, είναι λάθος όμως να θεωρούμε ότι περικλείουν όλες τις αβεβαιότητες. Συχνά οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν προβλήματα όχι γιατί συνέβη ένα απρόσμενο και ταυτόχρονα καταστροφικό γεγονός, αλλά επειδή συνέβησαν πολλά μικρά σε μέγεθος γεγονότα που το καθένα δεν αποτελεί απειλή όμως όλα μαζί μπορούν να έχουν καταστρεπτικές συνέπειες.
  • Ο κίνδυνος αφορά μόνο τα αρνητικά γεγονότα. Με τον ορισμό της αβεβαιότητας, γίνεται σαφές ότι κίνδυνος δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη ζημιά. Το αποτέλεσμα ενός  αβέβαιου ενδεχομένου μπορεί να επιφέρει κέρδη για την επιχείρηση. Ιδιαίτερα στην χρηματοοικονομική, ο κίνδυνος εκτός από απώλειες σημαίνει και ευκαιρίες.

Οι εσφαλμένες αντιλήψεις μας δεν περιορίζονται μόνο στον ορισμό του κινδύνου, άλλες  επεκτείνονται και στο τι ακριβώς συνίσταται η «διαχείριση των κινδύνων». Η έκφραση αυτή συχνά συνδέεται με αποφάσεις που αφορούν την αντιστάθμιση. Η σύνδεση μπορεί να ερμηνευτεί από το γεγονός ότι τα περισσότερα προϊόντα διαχείρισης κινδύνου, είτε είναι ασφαλιστήρια συμβόλαια ή χρηματο-οικονομικά παράγωγα, είναι προϊόντα αντιστάθμισης κινδύνου. Επιπλέον, η ανθρώπινη φύση έχει την τάση να θυμάται τις ζημιές πολύ περισσότερο από τα κέρδη όπως υποστηρίζει ο κλάδος της συμπεριφοριστικής χρηματοοικονομικής.

Στην πραγματικότητα όμως, η διαχείριση του κινδύνου δεν σημαίνει μόνο αντιστάθμιση αλλά εμπεριέχει περισσότερες διαστάσεις. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει την επιλογή των κινδύνων που μπορούμε να αντιμετωπίσουμε και την αντιστάθμιση αυτών που δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε. Οι πιο επιτυχημένες επιχειρήσεις, όπως η Microsoft, η Google και η Wal-Mart κατάφεραν να φτάσουν στην κορυφή όχι αποφεύγοντας τους κινδύνους αλλά διαλέγοντας αυτούς που μπορούν να εκμεταλλευτούν καλύτερα από τους ανταγωνιστές τους.

Επιπλέον, διαχείριση των κινδύνων σημαίνει τη μέτρηση της απόδοσης μιας επένδυσης λαμβάνοντας υπόψη τους κίνδυνους. Οι κλασσικοί δείκτες ROE ή IRR, δεν συνυπολογίζουν την μεταβλητότητα και συνεπώς υποεκτιμούν τους κινδύνους. Απαιτείται η χρήση δεικτών απόδοσης, όπως π.χ. RiskAdjustedReturnonCapital (RAROC)[1], οι οποίοι θα αξιολογούν τον κίνδυνο (risk) που συνεπάγεται η απόδοση (return). Τέλος, διαχείριση των κινδύνων σημαίνει διαφοροποίηση με στόχο την μείωση των ιδιοσυγκρασιακών (μη συστηματικών) κινδύνων. Ιδιαίτερα στην χρηματοοικονομική η διαφοροποίηση αποτελεί τον θεμέλιο λίθο οποιασδήποτε επενδυτικής στρατηγικής.

Συνοψίζοντας, η αβεβαιότητα γεννά ευκαιρίες και η επιτυχία μιας επιχείρησης πηγάζει από την ικανότητα της να μετατρέπει τις ευκαιρίες σε αξία. Η αποτελεσματική διαχείριση των κινδύνων θα πρέπει να εξυπηρετεί αυτόν ακριβώς το σκοπό.

[1]Στο δείκτη RiskAdjustedReturnonCapital (RAROC), τόσο η απόδοση (αριθμητής) όσο και το κεφάλαιο (παρανομαστής) προσδιορίζονται αφού ληφθεί υπόψη ο βαθμός μεταβλητότητας (volatility) που σχετίζεται με την επένδυση.

article was first published at CFO Agenda,2014 annual edition

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s