Προσοχή Στον Τρόπο Ανακεφαλαιοποίησης των Τραπεζών

Νικόλαος Γ. Τραυλός Dean, The Kitty Kyriacopoulos Chair in Finance   Τάκης Αθανασόπουλος , ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιά

Η σοβαρή κρίση του δημόσιου χρέους που ξέσπασε στη χώρα μας στο τέλος του 2009 είχε δυσμενείς επιδράσεις σε όλους τους κλάδους της εθνικής μας οικονομίας. Η σοβαρότερη όμως επίδραση σαφώς κατεγράφηκε στον τραπεζικό τομέα απλώνοντας απειλητικά σύννεφα στον ορίζοντα της επιβίωσής του, με όλες τις συνακόλουθες αρνητικές επιπτώσεις στην εθνική οικονομία.

Οι λόγοι αυτής της δυσμενούς εξέλιξης στον συγκεκριμένο κλάδο είναι δύο. Πρώτον, η απομείωση σημαντικού τμήματος (περίπου 30 δισεκατομμύρια ευρώ) των στοιχείων ενεργητικού των τραπεζών λόγω του κουρέματος κατά 80% της αξίας των κρατικών ομολόγων στα οποία οι τράπεζες είχαν επενδύσει τα ταμειακά τους διαθέσιμα. Οι συγκεκριμένες επενδύσεις, που παραδοσιακά και θεσμικά (κανονισμός Βασιλείας ΙΙ) εθεωρούντο επενδυτικά προϊόντα μηδενικού κινδύνου, υπέστησαν δραματικές μειώσεις της αξίας τους με αντίστοιχες μειώσεις της καθαρής θέσης των τραπεζών και ανάλογες της κεφαλαιακής τους επάρκειας, λειτουργώντας  όπως τα τοξικά ομόλογα των τραπεζών των Η.Π.Α. που προκάλεσαν την διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Δεύτερο, η δυσμενής εξέλιξη της κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών και η μείωση των καταθέσεων λόγω μετακίνησης των στο εξωτερικό εξαφάνισε την ρευστότητα από το ελληνικό τραπεζικό σύστημα με επακόλουθο το κλείσιμο της στρόφιγγας χρηματοδότησης της οικονομίας και τελικό αποτέλεσμα τη δημιουργία βαθειάς ύφεσης στην οικονομία μας που οδήγησε πολλές επιχειρήσεις σε χρεοκοπία και μετέτρεψε πολλά τραπεζικά δάνεια σε μη εξυπηρετούμενα.

Η δεινή χρηματοοικονομική εξέλιξη των τραπεζών αντικατοπτρίζεται στη χρηματιστηριακή τους τιμή που έχει προκαλέσει την εξαιρετικά χαμηλή τους κεφαλαιοποίηση των 4.039,47 εκατομμυρίων ευρώ (την 22/3/2012).

Με δεδομένη την ανάγκη σημαντικής εισροής μετοχικού κεφαλαίου προς αποκατάσταση της κεφαλαιακής επάρκειας των τραπεζών, έχει προκληθεί δημόσιος διάλογος για τον τρόπο επανακεφαλαιοποίησής τους.

Η εύκολη λύση που ακούγεται συχνά από αρκετούς αρχηγούς πολιτικών κομμάτων είναι η ανακεφαλαιοποίηση να γίνει με έκδοση κοινού μετοχικού κεφαλαίου με τα συνήθη δικαιώματα που οι κοινές μετοχές φέρουν.

Λαμβάνοντας υπόψη τη χαμηλή χρηματιστηριακή τιμή των μετοχών των εισηγμένων στο χρηματιστήριο τραπεζικών εταιριών (μέση σταθμική τιμή = 0,6052 ευρώ, εξαιρουμένης της Τράπεζας της Ελλάδος, καθώς επίσης και των PROTON Bank και Τ Bank), η ανακεφαλαίωση με 30 δισεκατομμύρια ευρώ ισοδυναμεί με την έκδοση 49.570.389.954 νέων μετοχών που θα προστεθούν στις ήδη εισηγμένες 9.545.086.800 μετοχές των εννέα εμπορικών τραπεζών. Είναι προφανές πως η έκδοση νέων μετοχών σε μια τόσο χαμηλή τιμή (0,6052 ευρώ) θα επιφέρει δραματική εξασθένιση της αναλογικής ιδιοκτησίας των παλαιών μετόχων των οποίων η συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο θα διαμορφωθεί πια κατά μέσον όρο στο 16% (9.545.086.800/59.115.476.754) του συνολικού μετοχικού κεφαλαίου μετά την ανακεφαλαιοποίηση. Είναι προφανές πως αυτή η λύση θα οδηγήσει σε κρατικοποίηση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Μια τέτοια λύση θα οδηγήσει τη χώρα μας τουλάχιστον 30 χρόνια πίσω.

Η λύση πρέπει να λάβει υπόψη της τόσο την πραγματική πηγή του προβλήματος των τραπεζών όσο και την ανάγκη αποτελεσματικής οργάνωσης του τραπεζικού συστήματος στη μετά την κρίση εποχή.

Αναφορικά με την πηγή του προβλήματος, πρέπει να κατανοηθεί από όλους πως ο ελληνικός τραπεζικός κλάδος, σε αντίθεση με τους αντίστοιχους των Η.Π.Α. και αρκετών ευρωπαϊκών κρατών, δεν είναι ο θύτης αλλά το θύμα. Το πρόβλημα των τραπεζών, καθώς επίσης και των συνταξιοδοτικών και ασφαλιστικών ταμείων, προήλθε κυρίως από την απομείωση των κρατικών ομολόγων και δευτερευόντως από την απαξίωση των επιχειρηματικών δανείων. Η χώρα μας είναι μοναδική στο ότι εισήλθε στη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 με ένα ισχυρό και υγιές τραπεζικό κλάδο, αλλά στη συνέχεια τον οδήγησε σε σχεδόν ολοκληρωτική κατάρρευση υπό το βάρος και τις συνέπειες της αλόγιστης πολιτικής δημοσίου χρέους.

Αναφορικά με την αποτελεσματική οργάνωση του τραπεζικού συστήματος, πρέπει να προστατευθεί η ιδιωτική βάση των τραπεζών με παράλληλο εμπλουτισμό του συστήματος εταιρικής τους διακυβέρνησης σε περιοχές όπως: τα συστήματα αμοιβών των διευθυντικών στελεχών, η διαχείριση κινδύνου (κυρίως πιστωτικού), η προστασία των πιστωτών (κυρίως των καταθετών), το ποσοστό δανειοδότησης των τραπεζών, η δυνατότητα ανάληψης δραστηριοτήτων εκτός ισολογισμού, η χρήση του συστήματος αξιολόγησης του πιστωτικού κινδύνου ομολόγων και ο τρόπος προσέλκυσης και αξιολόγησης Μελών του Διοικητικού Συμβουλίου. Οι σχετικές πρωτοβουλίες ενίσχυσης των συστημάτων εταιρικής διακυβέρνησης των τραπεζών και του γενικότερου χρηματοπιστωτικού τομέα, σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελούν χρήσιμη πυξίδα θωράκισης του τρόπου λειτουργίας των ελληνικών τραπεζών για τη διαμόρφωση ενός πλέον ασφαλούς και αποτελεσματικού τραπεζικού κλάδου.

Η προτεινόμενη λύση είναι η ανακεφαλαίωση των ελληνικών τραπεζών να γίνει με προνομιούχες μετοχές περιορισμένων δικαιωμάτων (π.χ. σε ενδεχόμενη μελλοντική αύξηση μετοχικού κεφαλαίου) και με το δικαίωμα εξαγοράς τους, σε χρηματιστηριακές τιμές, από τους αρχικούς (παλαιούς) μετόχους των σημερινών κοινών μετοχών στο διάστημα των επομένων πέντε ετών. Εναλλακτικά, η ανακεφαλαίωση μπορεί να γίνει με έκδοση μετατρέψιμων (σε προνομιούχες μετοχές) τραπεζικών ομολόγων. Η μετατροπή μπορεί να αρχίσει 7-10 χρόνια αργότερα. Οι τράπεζες προτείνεται να έχουν το δικαίωμα ανάκλησης των ομολόγων στην ονομαστική τους τιμή συν τους τόκους 6 μηνών σε οποιαδήποτε στιγμή μέσα στα επόμενα 7-10 χρόνια.

*Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα “Καθημερινή”,  Πέμπτη 21 Μαρτίου 2012

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s